ما برای آنکه ایران خانه خوبان شود رنج دوران بردهایم/ ما برای آنکه ایران گوهری تابان شود خون دلها خوردهایم
فقط زمزمه این چند بیت از شاهکار محمد نوری کافی است تا بهانه و دلیل محکمی شود برای آنکه همچون گذشته در برابر خوی ددمنشی اهریمنان تاریخ، مردانه بایستیم و قامت خم نکنیم. دیروز یکبار دیگر روایت تلخ تجاوز دشمنان این مرز و بوم تکرار شد تا دنیا عهدشکنی و قسمهای دروغ حامیان حقوق بشر را به چشم خویش ببیند و شکوه ایستادگی، غیرت و مردانگی صاحبان این سرزمین پاک را باور کند.
با اینحال و در بیم موج و گردابی چنین هایل آنچه میتواند ما را از پیامدهای این وقایع همچون بحرانهای روحی و روانی، احساسی و اجتماعی مصون نگه دارد «تابآوری» است، یعنی توانِ ماندن؛ درست همان هنگام که به نظر میرسد همه چیز در حال تَرَک برداشتن است، توانِ ساختن، حتی از دل ویرانی.
تابآوری مثل خوشههای گندم
رئیس پیشین سازمان نظام روانشناسی در توضیح این مفهوم به قدس میگوید: تابآوری به معنای توانایی فرد در نشاندادن واکنشهای متناسب در برابر فشارها، سختیها و ناملایمات است؛ مثل خوشههای گندم که با وجود طوفان خم میشوند اما از ریشه بیرون نمیآیند.
دکتر علی فتحی آشتیانی درخصوص تفاوت تابآوری با تحمل شرایط یا انعطافپذیری اظهار میکند: تابآوری به معنای مقاومت، استحکام و توان ایستادگی در برابر دشواریها، استرسها و بحرانهاست. فرد تابآور کسی است که میتواند در برابر فشارهای روانی بدون فروپاشی ذهنی یا رفتاری، پایداری نشان دهد و از دل ناملایمات، به رشد و پختگی برسد.
در مقابل، انعطافپذیری به توانایی تغییر و سازگاری با شرایط متغیر اشاره دارد. بهعبارتی، فرد انعطافپذیر قادر است موقعیت خود را متناسب با شرایط جدید بازتعریف کرده و بدون مقاومت غیرمنطقی، مسیر خود را تغییر دهد. این ویژگی در موقعیتهایی کاربرد دارد که نیازمند تصمیمگیری سریع، انطباقپذیری بالا و تنظیم رفتار متناسب با تحولات محیطی است. افرادی که قادرند در برابر بحرانها واکنش مناسبی نشان دهند، معمولاً زندگی را با همه فراز و نشیبهای آن پذیرفتهاند.
این افراد بهجای تسلیم در برابر مشکلات، با سختیها مبارزه میکنند و در مسیر خود متوقف نمیشوند؛ بلکه به تلاشهایشان ادامه میدهند تا در برابر رنجها، استرسها و بحرانهای روانی – بهویژه بحرانهای اجتماعی کنونی – واکنشهای مؤثر و سازنده ارائه دهند.
برای مثال اقدام خانم سحر امامی در جنگ ۱۲ روزه نمونهای بارز از تابآوری روانی، شجاعت فردی و توانمندی شخصیتی بود. اقدام منحصربهفرد و خلاقانهای که از سوی او انجام شد، بیانگر سطح بالایی از صلابت درونی، قدرت روانی و ویژگیهای مثبت شخصیتی بود.
فرصتی ارزشمند برای یادگیری و رشد جمعی
این عضو پیوسته فرهنگستان علوم پزشکی ایران درخصوص ویژگیهای افراد تابآور میگوید: این افراد میتوانند در مواجهه با شرایط بحرانی همچون تجاوز و خشونت، پاسخی قاطع و ارزشمند ارائه دهند؛ پاسخی که نهتنها برای خود آنان پیامدهای مثبت دارد، بلکه میتواند الهامبخش دیگران نیز باشد.
البته پاسخ افراد به شرایط بحرانی، تا حد زیادی تحت تأثیر پیشینه زندگی، ویژگیهای شخصیتی و سبک رشد آنهاست. آنچه فرد در چنین لحظاتی از خود نشان میدهد، حاصل سالها تجربه، یادگیری و شکلگیری شخصیت او در بستر عوامل فردی و اجتماعی است.
بسیاری از افراد ممکن است در موقعیتی مشابه، توان یا آمادگی لازم برای چنین واکنشی را نداشته باشند. این تفاوت رفتاری، ریشه در مجموعهای از عوامل دارد که از ویژگیهای وراثتی گرفته تا نقش خانواده، مدرسه، دوستان، معلمان و تجربههای دوران کودکی و نوجوانی را دربرمیگیرد.
وی بیان میکند: اگرچه رخدادهای ناگواری مانند آنچه در این روزها اتفاق میافتد، تلخ و دردناک است، اما میتواند فرصتی ارزشمند برای یادگیری و رشد جمعی را نیز فراهم کند. آنچه این روزها در جامعه ایران از افزایش انسجام، همبستگی، اعتماد، همدلی و مشارکت اجتماعی مشاهده میشود، نماد روشنی از شکلگیری هویت مشترک، رشد اخلاقی و مسئولیتپذیری اجتماعی است. بروز روحیه نوعدوستی، همدردی، احترام به حقوق دیگران و حمایت متقابل میان مردم، زمینهای برای تقویت تابآوری اجتماعی در برابر بحرانها را فراهم کرده است. این پدیده میتواند به شکلگیری جامعهای مقاومتر، یکدلتر و امیدوارتر به آینده منجر شود.
همه چیز را از دست ندادهایم
فتحی آشتیانی در پاسخ به اینکه در شرایط بحرانی فعلی چه عواملی میتواند به حفظ آرامش روانی و تداوم امید در جامعه کمک کند، اظهار میکند: نخست اینکه بحران به معنای پایان همه چیز نیست.
اگرچه دشواریها واقعی و ملموساند، اما این بدان معنا نیست که همه چیز را از دست دادهایم. هنوز جنبههای زیبایی در زندگی ما وجود دارد که باید به آنها توجه کنیم، از داشتههایمان لذت ببریم، قدردان نعمتها باشیم و برای خود و دیگران خیر و برکت بخواهیم.
دعا و نیایش نیز پیوندی است عمیق با منبعی قدرتمند به نام خداوند متعال. همانطور که در قرآن کریم آمده است: «أَلاَ بِذِکْرِ اللهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ»، ذکر خداوند دلها را آرام میکند. این اتصال معنوی، امید را در دلهایمان زنده نگه داشته و ما را در گذر از سختیها توانمندتر میکند.
از طرفی، بیتابی و غرق شدن در یأس و اندوه، روان ما را فرسوده و ناتوان میکند. راه نجات، حضور فعال و مؤثر ما در زندگی است. باید فضای زندگیمان را با هیجانات مثبت، شوخطبعی، ارتباط با افراد خوشبین و با روحیه پر کنیم و خود را به انجام کارهای خیر و انسانی تشویق کرده و مهمتر از همه، زندگی را متوقف نکنیم.
همچنین در این شرایط، مهمترین خدمت به خود، جامعه، کشور و دولتمان این است که از خود بپرسیم «من چه میتوانم بکنم؟» پاسخ به این پرسش میتواند ما را به سمت برنامهریزی، اقدام مؤثر و مشارکت واقعی در بازسازی امید و آرامش هدایت کند. همچنین این نکته را همیشه در ذهنمان نگه داریم که حال خوب ساختنی است.
در سختترین شرایط تابآوری ما بالا میرود
غلامعلی افروز، روانشناس نیز راهکارهای خود را برای تابآوری اجتماعی و کنار آمدن با اضطرابهای این روزها اینگونه ارائه میدهد: وقتی صحبت از جنگ است نگرانی و اضطراب در این شرایط خیلی طبیعی است؛ همه آدمها در شرایط جنگ اضطراب و دلهره دارند و نمیتوان به کسی برای این حالات ایراد گرفت.
در این شرایط آدم باید خودش را آماده کند؛ پدر و مادر با فرزندان خود با امید و آرامش صحبت کنند و مثبتاندیشی را در فرزند خود ایجاد کنند و اینکه در هر شرایطی که پیش بیاید کنار آنها و مراقبشان هستند. صحبتهای خودمان را در این روزها خانوادهمحور کرده و آرامش را در فضای خانه و خانواده ایجاد و حفظ کنیم و اینگونه است که در سختترین شرایط، تابآوری ما بالا میرود.
افروز درخصوص وظایفی که حاکمیت برای تأمین آرامش مردم خود بر عهده دارد نیز میگوید: خدا هم در قرآن حکم میکند (در سوره قریش) که حاکمان باید دو کار را انجام دهند؛ نخست اینکه به مردم (خانوادهها) امنیت بدهند و بعد هم اینکه معیشتشان را تضمین کنند؛ یعنی تحکیم آرامش درون خانوادهها و تأمین معیشت مطلوب و مقدور، رسالت حاکمیت و دولت است.
وی ادامه میدهد: ایجاد امنیت و تأمین اجتماعی برای همه مردم در جامعه ما مهم است؛ امنیت انتظامی ما در حال حاضر نسبتاً خوب است، البته جا دارد قویتر شود و در این خصوص پلیس محلهها باید فعالتر شوند.
نظر شما